नवी दिल्ली : देशातील २०२६-२७ च्या ऊस गाळप हंगामाने यंदा सुरुवातीच्या टप्प्यातच विक्रमी वेग पकडला असून, राष्ट्रीय सहकारी साखर कारखाना महासंघ (NFCSF) यांनी १५ नोव्हेंबर २०२६ अखेर जाहीर केलेल्या राज्यनिहाय अहवालातून साखर उद्योगासाठी अत्यंत उत्साहवर्धक चित्र समोर आले आहे. या अहवालानुसार, देशातील साखर उत्पादनात गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत तब्बल ५५.४९ टक्क्यांची भरघोस वाढ नोंदवली गेली आहे. विशेष म्हणजे, यंदा कारखान्यांची संख्या काहीशी कमी असतानाही महाराष्ट्राने गाळपात घेतलेली ऐतिहासिक आघाडी आणि इथेनॉल निर्मितीकडे साखर न वळवण्याच्या धोरणामुळे देशातील एकूण साखर उत्पादन २४.२१ लाख मेट्रिक टनांवर जाऊन पोहोचले आहे.
राष्ट्रीय सहकारी साखर कारखाना महासंघाच्या तुलनात्मक आकडेवारीवर नजर टाकल्यास, गेल्या २०२५-२६ च्या हंगामात १५ नोव्हेंबरपर्यंत देशभरात ३४२ साखर कारखाने सुरू झाले होते. यंदा मात्र हा आकडा ३१४ कारखान्यांपर्यंत मर्यादित राहिला असून, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत २८ कारखाने (८.१९ टक्के) कमी सुरू झाले आहेत. असे असूनही प्रत्यक्ष ऊस गाळपात मोठी क्रांती पाहायला मिळत आहे. गेल्या हंगामात १५ नोव्हेंबरपर्यंत २००.९० लाख मेट्रिक टन उसाचे गाळप झाले होते, तेच यंदा ४४.६१ टक्क्यांनी वाढून थेट २९०.५३ लाख मेट्रिक टनांवर गेले आहे.
परिणामी, साखर उत्पादनातही ८.६४ लाख मेट्रिक टनांची वाढ होऊन उत्पादन १५.५७ लाख टनांवरून २४.२१ लाख मेट्रिक टनांवर पोहोचले आहे. यासोबतच देशाचा सरासरी साखर उतारा देखील गेल्या वर्षीच्या ७.७५ टक्क्यांवरून ०.५८ टक्क्यांनी वधारून ८.३३ टक्क्यांवर स्थिरावला आहे. देशाच्या एकूण ऊस गाळपात आणि साखर उत्पादनात महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश आणि कर्नाटक या आघाडीच्या तीन राज्यांचा वाटा अनुक्रमे ९१.४० टक्के आणि ८९.२७ टक्के इतका प्रचंड असून, या तीन राज्यांनीच संपूर्ण हंगामाची सूत्रे आपल्या हाती ठेवली आहेत.
राज्यनिहाय कामगिरीचा विचार करता, महाराष्ट्राने यंदा संपूर्ण देशात आपले निर्विवाद वर्चस्व सिद्ध केले आहे. महाराष्ट्रात यंदा १५५ साखर कारखान्यांनी गाळप सुरू केले असून (गेल्या वर्षी ही संख्या १६८ होती), या कारखान्यांनी तब्बल २१६.७६ लाख मेट्रिक टन उसाचे गाळप केले आहे. गेल्या वर्षी याच काळात महाराष्ट्राचे गाळप केवळ १०३.२५ लाख मेट्रिक टन इतके होते, याचाच अर्थ यंदा राज्यातील गाळपाने दुपटीहून अधिक पल्ला गाठला आहे.
गाळपाच्या या वेगामुळे राज्याचे साखर उत्पादनही गेल्या वर्षीच्या ७.९५ लाख मेट्रिक टनांवरून थेट १८.७५ लाख मेट्रिक टनांवर पोहोचले असून, राज्याचा साखर उतारा ७.७० टक्क्यांवरून ८.६५ टक्क्यांवर गेला आहे. देशाच्या एकूण साखर उत्पादनापैकी सुमारे ७७ टक्के वाटा एकट्या महाराष्ट्राने उचलला आहे. दुसरीकडे, देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे प्रमुख उत्पादक राज्य असलेल्या उत्तर प्रदेशात यंदा हंगाम काहीसा संथ गतीने सुरू झाला आहे.
उत्तर प्रदेशात ८६ कारखाने सुरू झाले असले तरी (गेल्या वर्षी ७५ होते), तेथे ४०.०० लाख मेट्रिक टन उसाचे गाळप होऊन ३.५० लाख मेट्रिक टन साखर तयार झाली आहे. गेल्या वर्षी या काळात उत्तर प्रदेशात १७.३४ लाख टन गाळप आणि १.५० लाख टन साखर उत्पादन झाले होते, तर यंदा तेथील सरासरी उतारा ८.७५ टक्के राहिला आहे.
दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये कर्नाटकाने ६५ कारखान्यांच्या माध्यमातून ३१.४३ लाख मेट्रिक टन ऊस गाळप करत २.४५ लाख मेट्रिक टन साखरेचे उत्पादन घेतले आहे, जेथे सरासरी उतारा ७.१० टक्के नोंदवला गेला आहे. गुजरातमध्ये १२ कारखान्यांनी १३.४९ लाख मेट्रिक टन उसाचे गाळप करून ७.१० टक्के उताऱ्यानुसार १.३० लाख मेट्रिक टन साखर उत्पादित केली आहे.
याव्यतिरिक्त तामिळनाडूत ४ कारखान्यांनी ०.२५ लाख टन, तेलंगणात ४ कारखान्यांनी ०.०५ लाख टन, तर उत्तराखंडमध्ये ३ कारखान्यांनी ०.०७ लाख टन साखर उत्पादन घेतले आहे. आंध्र प्रदेश, बिहार, हरियाणा, मध्य प्रदेश आणि पंजाब या राज्यांमध्ये १५ नोव्हेंबरपर्यंत अद्याप गाळप हंगाम सुरू झालेला नाही.
यंदाच्या २०२६-२७ च्या हंगामाची तांत्रिक आणि धोरणात्मक वैशिष्ट्ये तपासल्यास, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत अनेक महत्त्वाचे बदल घडल्याचे स्पष्ट होते.
या हंगामातील सर्वात मोठा आणि निर्णायक घटक म्हणजे, केंद्र सरकारने २०२६-२७ च्या हंगामात इथेनॉल निर्मितीसाठी साखर वळवण्यास अद्याप कोणतीही परवानगी दिलेली नाही. इथेनॉलकडे साखर वळवली न गेल्याने गाळप झालेल्या सर्व उसातून थेट निव्वळ साखरेचे उत्पादन होत आहे, ज्यामुळे साखरेचा उतारा आणि प्रत्यक्ष साखर उत्पादनाचा आकडा मोठ्या प्रमाणावर वाढलेला दिसत आहे. याशिवाय, महाराष्ट्रातील अनेक साखर कारखान्यांनी गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा हंगाम लवकर सुरू केल्यामुळे सुरुवातीच्या पंधरवड्यातच गाळपाचा डोंगर उभा राहिला आहे.
राष्ट्रीय सहकारी साखर कारखाना महासंघाने आपल्या अहवालात एक महत्त्वाची तांत्रिक बाबही अधोरेखित केली आहे. देशातील अनेक साखर कारखाने अगदी अलीकडेच सुरू झाले असून, ते सध्या आपल्या संचालनाच्या प्राथमिक अवस्थेत आहेत. गाळपाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात कारखान्यांची यंत्रणा पूर्ण क्षमतेने स्थिरावलेली नसते, त्यामुळे सध्या समोर आलेली साखर उत्पादन आणि उताऱ्याची आकडेवारी ही संपूर्ण हंगामाच्या सामान्य पातळीचे अंतिम निदर्शक मानता येणार नाही.
आगामी काळात हे कारखाने पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यानंतर साखर उताऱ्यात आणि उत्पादनात आणखी लक्षणीय वाढ होण्याची दाट शक्यता आहे. एकंदरीत, हंगामाच्या सुरुवातीलाच २४ लाख टनांहून अधिक साखर बाजारात उपलब्ध झाल्याने देशांतर्गत पुरवठा साखळीला मोठा दिलासा मिळाला असून, आगामी काळात साखर उद्योगाचे चित्र अधिक भक्कम राहण्याचे संकेत या अहवालातून मिळत आहेत.










