घटविसर्जनानंतर हजारो भाविकांनी घेतला महाप्रसादाचा लाभ; मासाळ परिवाराकडून पिढ्यान्‌पिढ्यांच्या धार्मिक परंपरेचे अविरत जतन
काका यादव, भवानीनगर
बारामती तालुक्यातील प्रसिद्ध व जागृत अशा काटेवाडी येथील बिरोबा देवस्थानची कोजागिरी पौर्णिमेनिमित्त भरणारी पारंपरिक यात्रा यंदाही अत्यंत उत्साही, मंगलमय आणि भक्तिमय वातावरणात संपन्न झाली. ‘बिरोबाच्या नावानं चांगभलं’च्या जयघोषाने संपूर्ण परिसर दुमदुमून गेला होता. यात्रेनिमित्त घटविसर्जन, महाप्रसाद वाटप आणि पारंपरिक विधी पार पडले असून, दर्शनासाठी महाराष्ट्रभरातून तसेच कर्नाटक राज्यातून आलेल्या हजारो भाविकांनी हजेरी लावली होती.
नवसाला पावणारा देव: परराज्यांतूनही भाविकांची मांदियाळी
काटेवाडीचे बिरोबा देवस्थान हे पश्चिम महाराष्ट्रातील एक अत्यंत प्राचीन आणि भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान मानले जाते. “हाकेला धावणारा आणि नवसाला पावणारा देव” अशी बिरोबाची ख्याती असल्याने दरवर्षी कोजागिरी पौर्णिमेला येथे भाविकांची अलोट गर्दी होते. यंदाही बारामती परिसरासह अहिल्यानगर, नाशिक आणि कर्नाटकच्या सीमाभागातून मोठ्या संख्येने भाविक कुलदैवताच्या दर्शनासाठी दाखल झाले होते. यामुळे यात्रेला भव्य स्वरूप प्राप्त झाले होते.
घटविसर्जन आणि महाप्रसादाचे आयोजन
यात्रेच्या मुख्य दिवशी म्हणजेच कोजागिरी पौर्णिमेच्या सायंकाळी परंपरेनुसार अत्यंत श्रद्धेने ‘घटविसर्जन’ हा प्रमुख धार्मिक विधी पार पडला. त्यानंतर देवस्थानच्या वतीने भव्य महाप्रसादाचे आयोजन करण्यात आले होते. हजारो भाविकांनी आणि स्थानिक ग्रामस्थांनी शिस्तबद्ध पद्धतीने या महाप्रसादाचा लाभ घेतला. दुसऱ्या दिवशीही परंपरेप्रमाणे विधिवत पूजाअर्चा आणि धार्मिक कार्यक्रम पार पडले.
मासाळ परिवाराकडून ऐतिहासिक वारशाचे जतन
काटेवाडीच्या बिरोबा यात्रेचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे मासाळ परिवाराकडून चालत आलेली सेवा. अनेक पिढ्यांपासून हा परिवार अत्यंत निष्ठेने, श्रद्धेने आणि जबाबदारीने देवस्थानचे सर्व विधी, नैवेद्य आणि यात्रेचे नियोजन सांभाळत आहे. आधुनिकतेच्या युगातही आपल्या पूर्वजांनी सुरू केलेली ही परंपरा मासाळ परिवाराने आणि ग्रामस्थांनी तितक्याच भक्तिभावाने जपली आहे.
माघ पौर्णिमेलाही भरणार मोठी यात्रा
कोजागिरी पौर्णिमेव्यतिरिक्त काटेवाडी येथे माघ पौर्णिमेलाही बिरोबा देवाची मोठी यात्रा भरते. त्या यात्रेलाही भाविकांचा असाच उदंड प्रतिसाद लाभतो. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या या परंपरेमुळे परिसराच्या सामाजिक व सांस्कृतिक ऐक्याला मोठे बळ मिळत आहे. श्रद्धा, भक्ती आणि संस्कृतीचा अनोखा संगम असलेली ही यात्रा ग्रामस्थांचे सहकार्य आणि मासाळ परिवाराच्या अथक परिश्रमामुळे यंदाही अत्यंत दिमाखात पार पडली.
