घनश्याम केळकर, बारामती
आजच्या मिडिल क्लासची परिस्थिती काय आहे हे सांगणाऱ्या अनेक पोस्ट सध्या सोशल मिडियावर दिसत आहेत. त्यातील मोनिष गोसर यांची पोस्टचे मराठी भाषांतर सोबत देत आहे.भरपूर कमाई आहे, पण सोबत खर्चही भरमसाठ वाढत आहेत. सामाजिक प्रतिष्ठेसाठी गरज नसलेल्या गोष्टींची खरेदी होत आहे, बॅंकांकडून भरमसाठ आणि आवश्यक नसलेली कर्जे घेतली जात आहेत. अर्थातच याचा विपरीत परिणाम बचत आणि गुंतवणुकीवर होत आहे. हे सांगणारी पोस्ट! मोनिष गोसर हे डाटा सायंटिस्ट आणि क्रेडीट अॅनालिस्ट आहेत.
ते म्हणतात, लोकांना आवडत नाही, पण हे खरे आहे : मध्यमवर्गीय लोक या व्यवस्थेचा बळी नाहीत.मात्र ते बळी होण्यासाठी इच्छुक आहेत. उदाहरणार्थ माझा मित्र दरमहा ४५,००० ईएमआय देतो. १५ लाख वार्षिक पगार. ३ लाखांची वापरलेली कार खरेदी करू शकला असतो, पण १० लाखांची नवीन कार निवडली.
मी यासाठी पात्र आहे, तो म्हणाला. मी खुप काम करतो. आणि अर्थातच बँकांना आपण असाच विचार करायला हवा आहे.
देशातील क्रेडिट कार्डावरील कर्ज ४ वर्षांत दुप्पट होऊन २.९२ लाख कोटीपर्यंत पोचले आहे. वैयक्तिक कर्ज ७५% वाढले. पण कोणीही आम्हाला ते कार्ड स्वाइप करण्यास भाग पाडले नाही. आम्ही ते स्वेच्छेने केले.
आम्ही उशिरा मिळालेल्या संपत्तीपेक्षा त्वरित समाधान निवडले. तो आयफोन म्युच्युअल फंडाची एसआयपी असू शकत नाही.
ते फॅन्सी डिनर म्हणजे गुंतवणूक नाही. आम्हाला हे माहित होते. पण आम्ही निवड वेगळ्या पद्धतीने केली. आम्ही गरजा आणि इच्छा यात गोंधळ केला. मला ऑफिससाठी ही कार हवी आहे. असे वरवर कोणी म्हणत असले तरी हे खरे नाही, तुम्हाला सामाजिक दर्जा हवा होता. एसी, लेदर सीट्स आणि ब्रँड लोगो गरज नसून इच्छा होत्या.
आम्ही सोशल मीडियाला आमच्या आर्थिक प्राधान्यांवर नियंत्रण ठेवू दिले. भारताच्या टॉप १० टक्के कमाई करणाऱ्या लोकांमध्ये असूनही इन्स्टाग्रामने आम्हाला भासविले की, आम्ही गरीब आहोत. आणि मग आम्ही ज्यांना ओळखतही नाही, त्यांच्याशी स्पर्धा करू लागलो.
आम्ही मूलभूत गणितांकडे दुर्लक्ष केले. ३६% क्रेडिट कार्डावरील व्याज विरुद्ध १२% म्युच्युअल फंड परतावा. आम्ही बाजारातून कमाई करण्याऐवजी बँकांना पैसे देणे पसंत केले. आम्ही भावनिक आर्थिक निर्णय घेतले. केवळ हा ईएमआय फक्त १८ हजार आहे असे ठोकताळे बांधले, पण आम्ही ५ वर्षांत भरलेल्या एकूण ३ लाख रुपयांच्या व्याजाची गणना कधीच केली नाही.
व्यवस्थेने आम्हाला अडकवले नाही. आम्ही स्वतःला अडकवले. बँकांनी आम्हाला फक्त दोरी दिली. आम्ही गाठ बांधण्याचा निर्णय घेतला. हो, व्यवस्था अधिक चांगली असू शकते. हो, आर्थिक शिक्षण सुधारले पाहिजे. पण शेवटी, प्रत्येक स्वाइप, प्रत्येक ईएमआय, प्रत्येक कर्जाचा अर्ज ही आमची निवड होती.ज्या क्षणी आपण ही जबाबदारी स्वीकारतो, तेव्हा आपण वेगवेगळे पर्याय निवडू शकतो.
